B Triệu
Ngy nay, ở Thanh Ha vẫn cn lăng B Triệu với hội thờ vo ngy 21-2, tương truyền l ngy mất của người nữ anh hng.

B Triệu, hay nng Trinh (Triệu Trinh Nương, Triệu Thị Trinh) của truyền thuyết dn gian người miền ni Qun Yn, quận Cửu Chn. Qun Yn, tri ni đ vẫn giữ tn gọi ấy cho đến tận ngy nay, đứng sừng sững bn bờ sng

M gần ng ba Bng, thuộc địa phận hợp tc x Định Cng của tỉnh Thanh Ha.

Thn Cẩm Trướng thuộc x Định Cng c truyền thuyết "Đ biết ni" như sau: Vng ni ny c con voi trắng một ng rất dữ tợn hay về ph hoại ma mng, mọi người đều sợ. Để trừ hại cho dn, B Triệu cng chng bạn đi vy bắt voi, la voi xuống đầm lầy (vng sng Cầu Chầy ngy xưa cn lầy lội) rồi dũng cảm nhẩy ln cưỡi đầu voi v cuối cng đ khuất phục được con voi hung dữ. Ch voi trắng ny sau trở thnh người bạn chiến đấu trung thnh của B Triệu. Nghĩa qun B Triệu, những ngy đầu tụ nghĩa, đ đục ni Qun Yn, b mật cho người ngồi trong hốc đ, đọc bi đồng dao:

C b Triệu tướng,

Vng lệnh trời ta.

Trị voi một ng,

Dựng cờ mở nước.

Lệnh truyền sau trước,

Theo gt B Vương.

Nhờ đ cả vng đ đồn ầm ln rằng ni Qun Yn biết ni, bo hiệu cho dn chng biết B Triệu l "thin tướng ging trần" gip dn, cứu nước. V vậy hng ngũ nghĩa qun thm lớn, thanh thế thm tọ Họ ko nhau xuống Ph Điền dựng căn cứ.

Trung tm tụ nghĩa l vng ni Tng Sơn (Ph Điền). Đy l một thung lũng nhỏ nằm giữa hai dy ni đ vi thấp, dy pha bắc (Chu Lộc) l đoạn ni cht ngăn cch hai tỉnh Thanh Ha v Ninh Bnh cũ, dy ni pha nam (Tam Đa) l đoạn cht của dải ni chạy dọc sng M. Chn pha bắc ni Chu Lộc l sng Ln, chn pha nam ni Tam Đa l sng u, xưa l một dng sng lớn. Thung lũng mở rộng cửa về pha đồng bằng ven biển v bị chặn ngang về pha ty bởi dng sng Ln. Ở căn cứ ny, ngược sng Ln c thể lin lạc với miền qu B Triệu. L địa điểm gần biển, lại l cửa ng từ đồng bằng miền bắc vo Thanh, đ l một vị tr qun sự hiểm yếu, thuận lợi cả cng lẫn thủ.

ở đy cn c ni Chung Chinh với 7 đồn lũy tương truyền l qun doanh của B Triệu, nơi đ từng diễn ra trn ba chục trận đnh với qun Ngộ Dưới chn ni Tng, cn c cnh đồng Lăng Cha (lăng B Triệu), đồng Vườn Hoa, đồng Xoắn ốc... tương truyền l tn cũ cn lại khi B Triệu đắp lũy xy thnh. Ở đy cn lưu hnh rộng ri truyền thuyết về ba anh em nh họ L đi tm B Triệu, rước B từ qu ra đy dựng doanh trại, sửa soạn khởi nghĩa v tn B lm chủ tướng.

Cảm phục ch kh hin ngang cứu nước của người con gi hai chục tuổi đời, dn chng Cửu Chn theo phục B rất đng. Cc thnh ấp của giặc Ng đều bị triệt hạ, quan lại giặc từ thi th đến huyện lệnh, huyện trưởng, kẻ bị giết, kẻ chạy trốn hết. Từ Cửu Chn, cuộc khởi nghĩa lan ra Giao Chỉ ở ngoi bắc. Thứ sử Giao Chu mất tch!

Một cu ni, tương truyền l lời B Triệu pht ra trn ni nghĩa, nghn thu cn vang vọng mi:

"Ti chỉ muốn cưỡi cơn gi mạnh, đạp bằng sng dữ, chm c knh ở Biển Đng, đnh đuổi qun Ng, ginh lại giang san, cởi ch n lệ chứ ti khng chịu khom lưng lm t thiếp người ta!"

Rất nhiều cu chuyện về tnh dn với khởi nghĩa B Triệu. Đy l một ng gi m miền ni đ đi khắp nơi, dng tiếng đn, giọng ht của mnh để ngm ngợi cổ vũ dn chng đứng dậy cứu nước; kia một b cụ hng nước cố xin cho con gi được theo qun giết giặc, cn mnh th gip cả chng chuối với chum nước ch xanh cho nghĩa binh đang trẩy qun qua giải kht. Dọc sng M, vng Cẩm Thạch c truyền thuyết v di tch về một b nữ tướng cưỡi voi đnh giặc Ngộ Vng Khang Nghệ c truyền thuyết ni rằng: thời xưa sng M c một nhnh chảy từ đầm Hn về cửa Lạch Trường. Đ l nơi qun Ng chiếm giữ, chiến thuyền san st như l trẹ Một chng trai đ ăn trộm ngựa chiến của qun giặc trốn về với B Triệu v trở thnh dũng tướng của nghĩa qun. Trong một trận giao tranh trn sng nước, v anh đi chn vng kiềng nn đ vấp phải dy chằng m tử trận. Giặc Ng đang ăn mừng thắng lợi th hai bờ sng chuyển động. Đất trời nổi cơn giận dữ, hắt rừng cy ni đ xuống lấp cạn dng sng, chn vi cả mấy vạn xc th...

Lại c cu chuyện đền C Thị Ở x H Ngọc (H Trung). Một c gi rất thch quả thị, chờ đợi người yu đi đnh giặc v khi chết biến thnh cy thị. Cy thị ny chỉ c một quả, khng ai hi được, v hễ ai th tay bẻ th cnh thị lại tự dưng vt hẳn ln cao. Cnh ấy đời đời ngả về pha đng nam theo hướng người yu của c đang ở trong qun dinh B Triệu. Một ngy thắng trận, chng trai được php B Triệu về thăm lng xm th cnh cy mới chịu s xuống v quả thị rơi vo ống tay o của chng...

Đứng trước nguy cơ tan r của chnh quyền đ hộ Ở Chu Giao, triều Ng phải cử vin danh tướng Lục Dận (chu họ vin danh tướng Lục Tốn) lm thứ sử Giao Chu, An Nam hiệu y, đem khoảng 8.000 qun sang Giao Chu đn p nhn dn khởi nghĩa. Kết hợp dng binh lực uy hiếp, dng mưu m dụ dỗ, dng của cải mua chuộc, Lục Dận đ khiến được ba nghn hộ Ở Cao Lương (Hợp Phố) dưới quyền thủ lĩnh Hong Ng đầu hng. Sau đ, Lục Dận thận trọng tiến binh vo Giao Chỉ v Cửu Chn, khi pht qun đn p, khi dừng qun dng của cải, tiền bạc mua chuộc cc thủ lĩnh địa phương. Rt cục, hng trăm thủ lĩnh nghĩa qun v hơn năm vạn dn đ phải chịu thua qun Ng.

Truyền thuyết dn gian kể rằng: B Triệu đ chiến đấu chống giặc Ng, trn ba mươi trận thắng lợi. Giặc gọi tn b l Nhụy Kiều tướng qun (Vị tướng nữ yu kiều), l Hệ Hải b vương (Vua b vng biển mĩ lệ). Qun Ng sợ b, thường c cu:

Honh qua đương hổ dị,

Đối diện B Vương nan.

(Ma ngang ngọn do dễ chống hm,

Đối mặt Vua B th thực kh).

Cũng theo truyền thuyết dn gian, về sau c kẻ phản bội, mch với Lục Dận rằng B l nữ tướng "i khiết y " (yu ci trong sạch, ght ci nhơ bẩn). Qun Ng liền trần truồng tiến đnh B. B hổ thẹn, giao binh cho 3 tướng họ L, ln ni Tng tự vẫn.

Trn ni Tng hiện c mộ B Triệu v dưới chn ni Tng l đền thờ chnh của B Triệu. Hội đền hằng năm ngy trước vo ngy 21 thng hai m lịch.

Khởi nghĩa B Triệu thất bại, nhưng hnh ảnh người con gi kin trinh bất khuất, người nữ anh hng dn tộc siu việt quyết nối ch B Trưng "ginh lại giang san, cởi ch n lệ" mun thuở khng mờ trong tm tr phụ nữ v dn tộc Việt Nam.

Tng Sơn nắng quyện my trời,

Dấu chn B Triệu rạng ngời sử xanh.

(thơ ca dn gian)

 

o0o